materiały partnera
Spadkobierca może spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić. Zgodnie z art. 1015 Kodeksu cywilnego oświadczenie należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania — najczęściej będzie to dzień powzięcia wiadomości o śmierci spadkodawcy, a w przypadku dalszych spadkobierców dzień, w którym dowiedzieli się o odrzuceniu spadku przez osoby powołane wcześniej. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości stanu czynnego spadku.
Ustawa z 28 lipca 2023 roku, obowiązująca od 15 listopada 2023 roku, wprowadziła dwa istotne ułatwienia. Po pierwsze, do zachowania sześciomiesięcznego terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku — wcześniej konieczne było złożenie samego oświadczenia. Po drugie, jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie. Rozwiązanie to usunęło realny problem, jaki stanowiła dla rodziców małoletnich przewlekłość postępowań przed sądem opiekuńczym.
Kancelaria prowadzi sprawy spadkowe, w tym postępowania dotyczące odrzucenia spadku oraz odpowiedzialności za długi spadkowe.
To zagadnienie bywa źródłem najpoważniejszych komplikacji. Spadkobierca, który odrzucił spadek, traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku — a jego udział przechodzi na zstępnych, czyli na dzieci. Odrzucenie spadku przez rodzica nie kończy więc sprawy, lecz przenosi ją na kolejne pokolenie. Dla dzieci sześciomiesięczny termin biegnie od dnia, w którym dowiedziały się o odrzuceniu spadku przez rodzica. Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego stanowi co do zasady czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka i wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego, przy czym nowelizacja z 2023 roku złagodziła ten wymóg w sytuacji, gdy dziecko dochodzi do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica.
Rozwiązanie to pozwala przyjąć spadek przy jednoczesnym ograniczeniu odpowiedzialności za długi do wartości aktywów. W praktyce oznacza to, że spadkobierca nie odpowiada własnym majątkiem ponad to, co otrzymał. Ustalenie stanu czynnego spadku następuje na podstawie spisu inwentarza sporządzanego przez komornika albo wykazu inwentarza, który spadkobierca może złożyć samodzielnie u notariusza lub w sądzie. Wykaz jest rozwiązaniem tańszym i szybszym, wymaga jednak rzetelności — podanie nieprawdziwych danych może skutkować odpowiedzialnością bez ograniczenia.
Odrzucenie spadku jest nieodwołalne, dlatego warto podjąć je po ustaleniu rzeczywistego stanu majątku. Zdarza się, że spadek pozornie zadłużony okazuje się korzystny — na przykład wtedy, gdy zobowiązanie obciążające nieruchomość wynika z umowy zawierającej niedozwolone postanowienia, albo gdy część długów uległa przedawnieniu. Warto również sprawdzić, czy zmarły był objęty ubezpieczeniem powiązanym z kredytem. Sześciomiesięczny termin z reguły pozwala na przeprowadzenie takiej analizy przed podjęciem ostatecznej decyzji.
W wyjątkowych sytuacjach możliwe jest uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu — jeżeli oświadczenie zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby albo jeżeli spadkobierca w ogóle go nie złożył, pozostając w usprawiedliwionym błędzie co do stanu majątku spadkowego. Wymaga to jednak zatwierdzenia przez sąd, a przesłanki oceniane są rygorystycznie. Nie jest to zatem droga, na której można polegać, planując postępowanie — znacznie pewniejsze jest dochowanie pierwotnego terminu.
Więcej informacji o zakresie wsparcia znajduje się w dziale porady prawne. Jeżeli odziedziczyłeś spadek obciążony długami i zastanawiasz się nad dalszymi krokami, skontaktuj się z kancelarią — termin na złożenie oświadczenia jest ograniczony.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.
