Źródło zdjęć: własne
Nowotwory przez długi czas mogą rozwijać się bez wyraźnych objawów lub dawać sygnały, które częściej wiążemy ze stresem, wiekiem lub przemęczeniem niż chorobą nowotworową. Dlatego lekarze cały czas podkreślają, jak ważna jest profilaktyka i szybka reakcja w przypadku wszelkich utrzymujących się i niepokojących dolegliwości. Zwłaszcza, że współczesna medycyna ma dyspozycji coraz więcej nowoczesnych narzędzi diagnostyki onkologicznej, które mogą zwiększać szanse pacjenta na całkowite wyleczenie.
Pierwszym krokiem w diagnostyce są zwykle badania laboratoryjne i podstawowe badania obrazowe. Morfologia krwi, próby wątrobowe czy oznaczenie markerów nowotworowych mogą wskazać na nieprawidłowości wymagające dalszej analizy. Choć same w sobie nie dają jednoznacznej diagnozy, pomagają lekarzowi ocenić ogólny stan zdrowia i zdecydować o kolejnych etapach diagnostyki.
Współczesna onkologia w dużej mierze opiera się na zaawansowanych technikach obrazowania. Tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny oraz pozytonowa tomografia emisyjna (PET) pozwalają dokładnie zobrazować narządy i wykryć nawet niewielkie zmiany nowotworowe. Dzięki wysokiej precyzji badań możliwe jest określenie lokalizacji guza, jego wielkości oraz ewentualnego rozprzestrzenienia się choroby. Nowoczesne metody obrazowania pomagają także odróżnić zmiany łagodne od złośliwych, co ogranicza liczbę niepotrzebnych zabiegów i stres pacjentów.
Mimo dynamicznego rozwoju technologii obrazowych, ostateczne rozpoznanie nowotworu najczęściej wymaga biopsji. Polega ona na pobraniu fragmentu tkanki do badania mikroskopowego. Obecnie biopsje są coraz częściej wykonywane w sposób celowany, na podstawie obrazu z rezonansu czy tomografii, co zwiększa ich skuteczność i bezpieczeństwo. Badanie histopatologiczne pozwala określić rodzaj nowotworu, jego stopień złośliwości oraz cechy, które mają znaczenie przy wyborze leczenia.
Jednym z największych postępów ostatnich lat jest rozwój diagnostyki molekularnej. Analiza genów i zmian na poziomie komórkowym umożliwia precyzyjne dopasowanie terapii do konkretnego pacjenta. Dzięki temu leczenie jest skuteczniejsze i mniej obciążające dla organizmu. Badania genetyczne pomagają również ocenić ryzyko zachorowania u osób z obciążeniem rodzinnym i wdrożyć odpowiednią profilaktykę.
Wczesne wykrycie nowotworu ma kluczowe znaczenie dla powodzenia leczenia, jednak równie ważna jak czas jest dziś dokładność diagnozy. Nowoczesne metody diagnostyki onkologicznej są znacznie precyzyjniejsze niż jeszcze kilkanaście lat temu. Pozwalają nie tylko szybciej wykryć zmiany nowotworowe, ale także dokładnie określić ich charakter, stopień zaawansowania oraz potencjalną agresywność choroby.
Dzięki temu lekarze mogą dobrać terapię najlepiej dopasowaną do konkretnego przypadku. W sytuacjach, gdy nowotwór rozwija się wolno i ma łagodniejszy przebieg, możliwe jest zastosowanie mniej obciążających metod leczenia lub nawet ścisłej obserwacji, bez narażania pacjenta na niepotrzebne skutki uboczne. Z drugiej strony, dokładna diagnostyka pozwala szybko rozpoznać nowotwory o agresywnym charakterze i wdrożyć intensywniejsze leczenie tam, gdzie jest to rzeczywiście konieczne.
Skrócenie czasu od pojawienia się pierwszych objawów do postawienia trafnej diagnozy, połączone z wysoką precyzją badań, bezpośrednio przekłada się na lepsze rokowanie. Pacjent otrzymuje spersonalizowane leczenie, które zwiększa szanse na jego powrót do zdrowia, a jednocześnie ogranicza ryzyko nadmiernego lub niewystarczającego leczenia.
Źródła:
Mołdoch-Mendoń I., Danielewska A., Nowoczesna onkologia: diagnostyka, terapie i wyzwania, Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, Lublin 2025
Tysarowski A., Szumera-Ciećkiewicz A., Marszałek A., Kowalik A., Seliga K., Bidziński M., Senkus-Konefka E., Wyrwicz L., Mądry R., Płużański A., Sakowicz M., Krzakowski M., Rutkowski P., Kubiatowski T., Molecular diagnostics of cancers – practical approach. NOWOTWORY J Oncol 2023, 73: 174–186.
